اگر پاداشى دهد از باب لطف و مرحمت است و اگر ندهد عين عدالت است ؟ جمعى از متكلّمان كه بيشتر تمايل به مذهب اشاعره داشته‌اند ، تفضّل را پذيرفته‌اند و بعضى ديگر كه تمايل به مذهب معتزله داشته‌اند استحقاق را . طرفداران استحقاق مىگويند بىشك الزام بندگان به اطاعت داراى مشقّتهايى است اگر اين الزام بودن هدف باشد ، ظلم است و قبيح و از خداوند حكيم صادر نمىشود و اگر هدفى داشته باشد آن هدف چيزى جز پاداش نيك نخواهد بود ، بنابراين اگر خداوند پاداش نيكى ندهد مستلزم قبيح است كه بر او محال است . طرفداران تفضّل مىگويند خداوند آن‌قدر نعمت به ما داده كه اگر همهء عمر را به اطاعت او مشغول باشيم شكر بخش كوچكى از اين همه نعمت را به جا نياورده‌ايم ، بنابراين ما طلب و استحقاقى نداريم تا او ملزم به پرداخت آن باشد . ولى گويا طرفين از يك نكته غافل مانده‌اند كه با توجّه به آن ، نقاب از چهره اين مسئله برداشته مىشود و حق ، آشكار مىگردد و آن اين است كه استحقاق پاداش در جايى است كه كسى به ديگرى خدمتى كند و در برابر آن خدمت ، منتظر پاداش و اجرت باشد و به بيان ديگر هردو گروه در واقع پاداش يا چيزى شبيه پاداش براى اطاعت فرمان پروردگار قائل شده‌اند ؛ گروه اوّل مىگويند پاداششان را به صورت نعمتهاى الهى از قبل گرفته‌اند و گروه دوم مىگويند بعدا بايد بگيرند . در حالى كه مىدانيم همهء اوامر و نواهى الهى مصالحى دارد كه به خود مكلّفان بازمىگردد . نماز و روزه و حج و جهاد ، سبب صفاى روح و تكامل نفس و عزت و سربلندى مىشود و ترك دروغ و غيبت و شراب و قمار آنها را از مفاسد و بدبختيها نجات مىدهد . با اين حال ، مكلّفان در اطاعت اوامر و ترك معاصى به خودشان خدمت مىكنند ، آيا در مقابل خدمت به خويشتن بايد خود را طلبكار از پروردگار بدانند ؟ !